Brüksel, Avrupa’ya ulaşan göçmen sayısındaki düşüşü öne çıkarsa da, daha sıkı iltica kuralları ve Afrika ülkeleriyle yapılan anlaşmalar düzensiz göç rotalarını yalnızca geçici olarak başka güzergahlara kaydırdı. 2026’da Avrupa’ya uzanan yeni geçiş yollarının ortaya çıkması da mümkün görünüyor.

Uluslararası Göç Politikaları Geliştirme Merkezi’nin (ICMPD) Euronews tarafından incelenen raporuna göre, AB’nin daha sıkı sınır önlemleri ve Afrika ülkeleriyle yaptığı göç anlaşmaları, Afrika’dan ayrılanların sayısını azaltmakta başarısız oldu. Rapora göre bu önlemler, yalnızca düzensiz göç rotalarını geçici olarak başka güzergahlara yönlendirdi.

AB ve Avrupa hükümetleri için göç politikaları geliştiren bir kuruluş olan ICMPD, Sahra Altı Afrika’daki başlıca hareketlilik eğilimlerini analiz etti.

Raporda, “Son dönemdeki eğilimler, sıkılaştırılan kontrollerin toplam hareketliliği mutlaka azaltmadığını, bunun yerine hareketi alternatif, çoğu zaman daha uzun ve daha riskli rotalara yönlendirdiğini gösteriyor,” denildi.

AB son yıllarda Tunus, Mısır, Fas, Senegal ve Moritanya gibi Afrika ülkeleriyle göç ortaklıklarını genişletti.

Bu anlaşmalar genellikle, yerel makamların Avrupa’ya yönelik düzensiz çıkışları engellemek için sınır kontrollerini sıkılaştırmasını, AB’nin ise bunun karşılığında mali destek sağlamasını ve geniş kapsamlı kalkınma ile işbirliği projelerine yatırım yapmasını içeriyor.

Aynı zamanda AB, iltica ve düzensiz göç yönetimine ilişkin iç çerçevesini, bir önceki yasama döneminde kabul edilen ve sınır prosedürlerini uyumlaştıran, üye ülkelerde düzensiz varışların ele alınmasına yönelik ortak kurallar getiren İltica ve Göç Paktı ile revize etti.

Reformlar, ilticaya erişimi ve Avrupa’ya toplam varışları azalttı. Ancak durum, Avrupa’ya doğru yeni rotaların ortaya çıkması da dahil olmak üzere farklı şekillerde evrilebilir.

Belgede, “Başlıca göç rotaları boyunca sınır kontrollerinin sıkılaştırılmasının, 2026’da rotaları daha da yeniden şekillendirmesi, ancak toplam hareketlilik düzeylerini temelden azaltmaması bekleniyor,” ifadelerine yer verildi.

Avrupa’ya yeni akımlar mı?

AB, çeşitli vesilelerle, başta Afrika, Orta Doğu ve Orta Asya’dan olmak üzere üçüncü ülke vatandaşlarının Afrika geçiş rotaları üzerinden Avrupa’ya varışlarında yaşanan düşüşü kutladı.

Ancak hareketliliğin yeniden şekillenmesi, Avrupa’ya yönelik yeni düzensiz göç akımlarına da yol açabilir. Özellikle Orta Doğu’daki istikrarsızlığın Afrika’daki hareketlilik üzerindeki etkisine dikkat çekiliyor.

Belgede, “Bu tırmanışların etkisi yazım sırasında değerlendirilemez; ancak Afrika’dan Körfez ülkelerine giden göçmenlerin 2026’da Avrupa da dahil olmak üzere alternatif varış noktaları aramak isteyebileceği ihtimal dışı değildir,” denildi.

Afrika Boynuzu’ndan Somali ve Cibuti üzerinden Körfez ülkelerine uzanan düzensiz rota hâlâ en çok kullanılan güzergahlardan biri. BM’nin göç ajansı IOM verileri, Sahra Altı Afrika’dan Körfez ülkelerine gidişlerde 2024 ile 2025 arasında yüzde 34’lük keskin bir artış yaşandığını gösteriyor.

Temel nedenler ve rotaların çeşitlenmesi

Belgede, artan sınır kontrollerinin hareketliliği yeniden şekillendirdiği, ancak uzun süreli çatışmalar ya da güvensizlik, belirgin nüfus artışı, iş gücü piyasasının yetersiz emilim kapasitesi, iklim şokları, ayrıca ABD ve Avrupa hükümetlerinin insani yardımlarda yakın dönemde yaptığı sert kesintiler gibi göçün yapısal nedenlerini ortadan kaldırmadığı belirtildi.

Buna karşın Avrupa’ya varış sayıları geçici olarak daha düşük seviyede. AB sınır ajansı Frontex’in son verilerine göre, AB’nin dış sınırlarındaki düzensiz sınır geçişleri 2025’te “yüzde 26’dan fazla” azaldı.

Belgede, daha sert düşüşün Batı Afrika rotasında görüldüğü ve bunun “AB ile kilit Afrika ülkeleri (Fas, Senegal ve Moritanya) arasında yakın dönemde kurulan ortaklıklarla açıklanabileceği” ifade edildi.

Ancak Moritanya’dan Kanarya Adaları’na uzanan rota yön değiştirdi. Belgede, çıkışların artık Gambiya ya da Gine’den gerçekleştiği, bunun da deniz geçişini daha uzun ve daha riskli hale getirdiği belirtildi.

Frontex ayrıca, Avrupa’ya uzanan Doğu Akdeniz göç rotasında genel düşüşün daha sınırlı kaldığını, çünkü Doğu Libya ile Girit Adası’nı bağlayan koridorun aktif kalmayı sürdürdüğünü ve hatta 2025’te üç katına çıktığını bildirdi.

Kaynak: Euronews Türkiye: https://tr.euronews.com/my-europe/2026/04/10/rapor-abnin-katilastirdigi-goc-kontrolleri-afrikadan-cikislari-engellemede-basarisiz-oldu